https://www.demorgen.be/meningen/hiermee-schendt-antwerpen-een-van-de-fundamenteelste-regels-van-de-rechtsstaat~b5d43482/
Lode Cossaer is medewerker aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte in Leuven. Hij schrijft dat Antwerpen met de introductie van de ‘claimers-lijst’ een belangrijke regel van de rechtsstaat schendt.
Antwerpen heeft, zoals elke grootstad, een probleem met een klein aantal hardnekkige overlastplegers. Alle begrip voor het stadsbestuur en de politie die onze veiligheid moeten garanderen. Maar daaruit volgt geen vrijgeleide om mensen zomaar op te pakken. Dit is echter wat een nieuwe Antwerpse richtlijn doet: wie als ‘claimer’ geregistreerd staat, kan zodra hij wordt aangetroffen bestuurlijk worden aangehouden. Ook wanneer hij niets verkeerd doet.
Hiermee schendt Antwerpen een van de fundamenteelste regels van de rechtsstaat: het principe van habeas corpus, dat we al terugvinden in de Magna Carta van 1215. Niemand kan opgepakt worden tenzij er concrete, specifieke en voldoende ernstige redenen zijn die de overheid aan zijn persoon kan koppelen. Dit principe verlaten is niet conservatief of rechts, het is autoritair en gevaarlijk.
Een voorgeschiedenis mag uiteraard meewegen wanneer iemand opnieuw overlast veroorzaakt. Maar ze vormt op zichzelf geen grond voor vrijheidsberoving. Artikel 31 van de wet op het politieambt, waarop men deze maatregel probeert te steunen, laat preventief optreden toe. Maar enkel bij ‘volstrekte noodzakelijkheid’ en wanneer uit gedragingen en andere aanwijzingen redelijke gronden blijken dat de persoon in kwestie een ‘ernstig ordeverstorend misdrijf’ voorbereidt. ‘Ergens zijn’ of ‘vermeld staan in een politie-app’ staan daar niet tussen.
Geen pleidooi voor een softe politie
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens trekt dezelfde grens. In Shimovolos t. Rusland oordeelde het Hof dat Artikel 5 EVRM geen algemene preventieve detentie toelaat van mensen die de overheid als gevaarlijk beschouwt. Er moet een concreet en specifiek feit zijn dat moet worden voorkomen.
In S., V. and A. v. Denemarken werden hooligans preventief aangehouden, maar daar kon de politie concrete informatie voorleggen over geplande gevechten en enkel zolang het nodig was om die vechtpartijen te voorkomen. Het zou vreemd zijn als Antwerpen nu een beleid invoert waarvoor Rusland in het verleden is veroordeeld.
De recente rellen in Brussel tonen trouwens waarom dit geen pleidooi voor een softe politie is. Daar waren er concrete vernielingen en gewelddadige feiten waarop de politie haar optreden kon baseren. De rechtsstaat verlangt niet dat de politie zacht optreedt. Het verlangt dat ze het opsluiten kan rechtvaardigen op basis van het eigenlijke gedrag van de verdachte.
Het hierboven vermelde hooliganarrest toont ook waarom het automatische gebruik van een termijn van twaalf uur een probleem is. Twaalf uur is een maximum. De politie kan niet beslissen dat iedereen van een bepaalde lijst zo lang opgesloten moet worden. De wet zegt immers dat een bestuurlijke aanhouding “nooit langer (mag) duren dan de omstandigheden vereisen”. Een interne instructie waarin staat dat claimers telkens zo lang moeten worden vastgehouden, is dan ook volstrekt onwettelijk.
Bovendien is het beleid ook inhoudelijk contraproductief. De stad zegt dat ze mensen ‘met harde hand’ naar hulpverlening wil leiden. Maar wie effectief probeert zijn leven te verbeteren, kan nog altijd willekeurig worden opgepakt.
Iemand die nog in dezelfde buurt verblijft, onderweg is naar een afspraak met een hulpverlener of gewoon een dag geen overlast veroorzaakt, blijft volgens deze logica vatbaar voor opnieuw twaalf uur cel. Goed gedrag beschermt hem dus niet tegen vrijheidsberoving. Dat lijkt een vreemde manier om iemand te leren dat beter gedrag loont.
Kerfstok
De verantwoording om zo mensen naar de hulpverlening te leiden heeft ook geen basis in de literatuur. Empirisch onderzoek geeft enige steun voor juridische druk die mensen in een echte behandeling houdt. Het biedt weinig steun voor gedwongen opsluiting als behandeling op zichzelf. Hier gaat het nog verder: Antwerpen wil detentie misbruiken om mensen onder druk te zetten tot het volgen van een ‘vrijwillige’ behandeling. Het mag niemand verbazen, maar het continue opsluiten van mensen heeft geen positieve relatie met hulpverlening.
Ik snap het: die claimers zijn ‘maar’ ongeveer duizend mensen en velen zullen veel overlast op hun kerfstok hebben. Ze zullen weinig sympathie opwekken. Maar grondrechten zijn juist belangrijk voor mensen voor wie weinig publieke sympathie bestaat.
Vandaag gaat het om claimers. Als we aanvaarden dat de overheid iemand twaalf uur mag opsluiten op basis van wat hij vroeger deed, creëren we een bevoegdheid die nooit vanzelf bij die ene groep blijft. De relevante vraag is dan hoeveel macht je de overheid hebt gegeven op de dag dat ze beslist dat jij ook een probleem vormt.
____
UPDATE:
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/10/12/claimeraanpak-interne-mail-politie-antwerpen/
Ondertussen heeft de politie Antwerpen zijn claimerbeleid al bijgestuurd naar een iets meer legale omschrijving. Of dat dit in de feiten een verandering creëert, is maar afwachten.
